Een nieuwe wet onderwijshuisvesting 

In april 2026 heeft de Tweede Kamer de wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting aangenomen. De wet moet nu nog door de Eerste Kamer en de verwachting is dat ie per 2027 van kracht gaat worden. 

Sinds 2021 zijn we al op weg naar een betere huisvestingsaanpak in de verschillende onderwijswetten voor kinderen van 4 tot 18 jaar. Planmatig & doelmatig werken door middel van een integrale benadering van de onderwijshuisvesting in elke gemeente van Nederland. Dat is in ieder geval een nobel streven. 

Wie werkzaam is in de onderwijshuisvesting weet dat het helaas allemaal niet zo eenvoudig is. In de wet staat de verplichting voor elke gemeente om samen met de schoolbesturen een integraal huisvestingsplan (IHP) op te stellen. In de praktijk hebben vrijwel alle gemeenten al zo een IHP. De problemen komen juist bij het uitvoeren van zo een plan. Bouwkosten stijgen, normbedragen voldoen niet meer, nieuwe schoolbesturen melden zich in de gemeente. Kortom er moeten continue keuzes worden gemaakt in de uitvoering.

Meerjarenonderhoudsplan

Ook staat in de wet dat schoolbesturen verplicht een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) moeten aanleveren bij de gemeente. Dit omdat de zorgplicht voor een schoolgebouw bi j de schoolbesturen ligt. Ook MJOP’s worden al jaren opgesteld voor heel veel schoolgebouwen in het land. Maar ook hier is de praktijk van de uitvoering van het onderhoud in lijn met het plan de grote uitdaging. Kostenstijgingen, andere prioriteiten, personeelstekorten, er zijn veel reden waarom dit moeizaam verloopt. 

Terwijl deze twee factoren de crux vormen van wat de wet eigenlijk organiseert. Renovatie als alternatief voor sloop en nieuwbouw van scholen wordt een voorziening die gemeenten gaan vergoeden en de schoolbesturen mogen nu allemaal (ook Primair onderwijs) investeren in de gebouwen.  

Om een renovatie te vergoeden wil een gemeente natuurlijk zeker weten dat het gebouw wel goed onderhouden is, vandaar de MJOP’s aanleveren. Schoolbesturen willen wel mee investeren, maar vooral als de opbrengsten daarvan terugverdiend worden in lagere energielasten bijvoorbeeld. 

Naast het aannemen van de wet werden er ook moties aangenomen door de Tweede Kamer. Een nulmeting van de kwaliteit van alle schoolgebouwen in Nederland en een landelijke monitor onderwijshuisvesting met uniforme en meetbare indicatoren bijvoorbeeld. Maar ook werd er aandacht gevraagd voor inclusiviteit, de staat van de schooltoiletten, het binnenklimaat en verduurzaming van schoolgebouwen. Allemaal zaken waar we voor zijn, maar saillant detail, geld om dit ook daadwerkelijk te realiseren zit daar dus nog niet bij. 

Wetenschapstoets

Torenhoge ambities zijn eigenlijk in alle IHP’s wel terug te vinden, het geld om ze daadwerkelijk te realiseren is er nog steeds niet. Dit betekent nog meer keuzes maken en prioriteiten stellen. Moeizamere overleggen tussen gemeenten en schoolbesturen. Zo komen we bij de wetenschapstoets die bij dit wetgevingstraject ook is uitgevoerd. De twee wetenschappers zijn eigenlijk ronduit vernietigend over het wetsvoorstel. Zo maar wat citaten uit de door hen opgestelde wetenschapstoets:  

1. “Het wetsvoorstel biedt geen oplossing voor de gespleten verdeling van de verantwoordelijkheid voor het voorzien in onderwijshuisvesting en het onderhoud van schoolgebouwen en de daarbij behorende geldstromen tussen gemeenten en onderwijsinstellingen PO/VO. Hierin moet eerst een systeemkeuze worden gemaakt.” 
2. “Wij betwijfelen ten zeerste of de instrumenten op effectieve en efficiënte wijze bijdragen aan het realiseren van het bestuurlijke doel (‘verbetering total cost of ownership’). Uit het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) volgt dat daarvoor méér nodig is dan het invoeren van de verplichting tot het opstellen van IHP’s en MJOP’s” 
3. “De IHP’s van gemeenten – en indirect ook de MJOP’s van schoolbesturen – kunnen door de nieuwe planningssystematiek van voorzieningen in de praktijk een beperkte realiteitswaarde hebben. Zodra zich een nieuwe door het Rijk bekostigde speler op het lokale speelveld meldt, moet de gemeente voorzien in een gebouw voor die nieuwe school. Dat kan inhouden dat het IHP opnieuw moet worden uitgetekend, wat vervolgens doorwerkt op de MJOP’s van de in de gemeente reeds gevestigde scholen. De toelichting bij de wet gaat geheel voorbij aan deze potentiële beweeglijkheid van genoemde plannen” 
4. “Het voorstel zal een aanzet geven tot een ongebreidelde toename van allerlei plandocumenten, rijp en groen; appels en peren. Gelet op het vereiste overleg tussen partijen zal het ook leiden tot een toename van bestuurlijke drukte op lokaal en regionaal niveau. De bijdrage daarvan aan het gestelde doel is ongewis. Het voorstel zal daardoor ondoelmatig zijn.” 

Onze onderwijshuisvestingspecialisten

Als er echt een slag geslagen moet worden om de ongeveer 4500 schoolgebouwen die aan vervanging of renovatie toe zijn aan te pakken is deze wet dus niet de heilige graal. De Eerste Kamer moet de wet nog behandelen en die kijken vooral naar de kwaliteit en de uitvoerbaarheid van de wet. Bij de begrotingsbehandeling in het najaar zal er vervolgens ook geld moeten worden vrijgemaakt om de planmatige en doelmatige aanpak van onderwijshuisvesting ook daadwerkelijk mogelijk te maken. 

De onderwijshuisvestingspecialisten van IPMC4u blijven dit wetgevingstraject op de voet volgen. Bij onze (gemeentelijke) opdrachtgevers heeft dit impact op verordeningen, IHP’s & MJOP’s en wij staan klaar om ze daarbij te ondersteunen.